Fındık Budaması Ne Zaman Yapılır? Hasat Sonrası Sonbahar Budaması

Hasat bitti, harman kalktı, Giresun'un yamaçlarında fındık yaprakları sararıp dökülmeye başladı. Bahçesi olan herkesin aklına bu sırada aynı soru gelir: Fındık budaması ne zaman yapılır, şimdi mi başlamalı, yoksa biraz daha beklemeli? Bu yazıda sonbahar-kış budamasının zamanını, hangi dalların kesileceğini ve işi bitirirken nelere dikkat etmek gerektiğini, uzman kurumların önerilerine dayanarak anlatıyoruz.

Budama neden bu kadar önemli?

Fındık Araştırma Enstitüsü budamayı, dikimle başlayıp ağacın ekonomik ömrünün sonuna kadar süren en önemli kültürel uygulamalardan biri olarak tanımlıyor. Yani budama bir kerelik iş değil, ocağın her yıl yeniden ele alınması gereken bir parçası.

Enstitünün saydığı yararlar oldukça geniş. Budama düzgün ve güçlü bir taç oluşmasına yardım eder, ağacın verim çağını uzatır, meyve kalitesini ve verimi artırır. Seyrelen dallar daha fazla ışık ve hava alır, bu da tozlanmayı olumlu etkiler. Kök sürgünleri temizlendiğinde ise bu sürgünlerin ocağa gidecek su ve besini paylaşması önlenir.

Fındık hangi aylarda budanır?

Enstitünün yetiştirme tekniği bilgilerine göre fındıkta budama genel olarak sonbahar aylarında yapılır. Maçka Haber'de yer alan Fındık Tarım Takvimi bilgilendirmesi ise budamayı iki döneme ayırıyor: Ekim ile Kasım arasında yapılan sonbahar-kış budaması ve Mart'ta başlayıp yaklaşık üç ay süren ilkbahar-yaz budaması.

Ancak takvime ay ay bağlı kalmak yerine ağacın kendisine bakmak daha doğru. Giresun'da kıyıdaki bir bahçeyle yüksek köylerdeki bir bahçe aynı haftada aynı durumda olmaz. Bu yüzden asıl ölçü, ağacın verdiği işaretlerdir.

Başlamak için ölçü: yapraklar

Enstitünün Giresun Merkez Gürköy'de üreticilere verdiği eğitime göre sonbahar-kış budamasına bitkinin dinlenmeye geçtiği, yaprakların büyük kısmının döküldüğü dönemde başlanmalı. Karasu Ziraat Odası Yüksek Mühendisi Serap Vildan Ersoy da aynı noktaya işaret ediyor: dal üzerindeki budamaya yaprakların çoğu döküldükten sonra başlanır.

Hasadın hemen ardından makası eline almak ise önerilmiyor. Ulubey Ziraat Odası Başkanı Mehmet Ali Aydın, erken kesilen dalların hastalık riskini artırabileceğini, bu yüzden sonbaharın sonuna doğru beklemenin daha doğru olduğunu söylüyor. Yani bahçenizde yapraklar hâlâ yeşilse acele etmeye gerek yok.

Bitirmek için ölçü: soğuk ve su yürümesi

Başlangıç kadar bitiş de önemli. Enstitü budamanın kış soğukları gelmeden tamamlanmasını öneriyor. Ersoy ise işin bitkiye su yürümeden, yani ağaç yeniden canlanmaya başlamadan önce bitirilmesi gerektiğini vurguluyor. Kısacası yan dallar, dalcıklar ve sürgünler ağacın yapraksız kaldığı dinlenme döneminde kesilmeli.

Hangi dallar kesilir?

Budama ağacın yaşına göre değişir. Ersoy'un açıklamasına göre şekil budaması dikimden sonraki ikinci yıldan 5 ya da 6. yıla kadar yapılır ve amacı fidana yan dal, dalcık ve sürgün kazandırmaktır. Verim çağına giren ocaklarda ise dal ya da verim budaması yapılır. Maçka Haber'deki bilgilendirme bunlara yaşlanmış ocaklar için gençleştirme budamasını da ekliyor.

Verim çağındaki bir ocakta ilk iş genellikle temizliktir. Kurumuş, kırılmış, hastalanmış ve artık verimden düşmüş dallar dibinden alınır. Ocağın ortasını tıkayan, birbirine sürtünen dallar seyreltilerek ışığın içeri girmesi sağlanır. Ocağın dibinden çıkan kök sürgünleri de bu dönemde temizlenir, böylece ağacın gücü verim veren dallara kalır.

Ocakta kaç dal bırakılacağı ya da ocaklar arasında ne kadar mesafe olması gerektiği gibi konular bahçenin yaşına, çeşidine ve arazinin eğimine göre değişir. Bu ayrıntılar için bağlı olduğunuz il ya da ilçe tarım müdürlüğüne veya Fındık Araştırma Enstitüsü'ne danışmak en sağlıklı yol.

Kesim nasıl yapılmalı?

Maçka Haber'deki takvim bilgilendirmesine göre dallar tırnak (kütük) ve yarık bırakmadan kesilmeli. Geride kalan kısa bir çıkıntı ya da yarılmış bir kesik, ağacın yarayı kapatmasını zorlaştırır. Bunun için keskin bir makas ya da testere kullanmak ve dalı mümkün olduğunca tek seferde, temiz biçimde kesmek önemli.

Budama bittikten sonra artıkların bahçeden çıkarılması da öneriliyor. Yere bırakılan dal yığınları bahçede dolaşmayı zorlaştırdığı gibi hastalıklı parçaların ortamda kalmasına da yol açabilir.

Aletleri temizlemeyi unutmayın

Enstitünün fındık hastalıkları sayfasına göre bakteriyel yanıklık budama aletleriyle bir ağaçtan diğerine taşınabiliyor. Bu yüzden hastalıklı sürgün ve dalların kesilmesi, bir ağaçtan diğerine geçerken de aletlerin dezenfektan bir çözeltiye batırılması gerekiyor. Enstitü bu iş için lizol ya da yüzde 10'luk çamaşır suyu öneriyor. Bahçede yanınızda küçük bir kova taşımak bu alışkanlığı kolaylaştırır.

Bahçede kısa bir sonbahar planı

Toparlarsak: hasattan sonra ağacın dinlenmeye geçmesini bekleyin, yapraklar büyük ölçüde döküldüğünde başlayın, kurumuş ve hastalıklı dallardan işe girin, kesimleri temiz yapın, aletleri her ağaçta temizleyin ve artıkları bahçeden çıkarın. Ağaca su yürümeden ve sert soğuklar gelmeden de işi bitirin.

Giresun'da sonbahar, bahçelerde makas sesinin duyulduğu mevsimdir. Bu dönemde gösterilen özen, gelecek yaz dallarda görülür. Kendi bölgenizin iklimine göre en doğru zamanı öğrenmek için yerel tarım uzmanlarıyla konuşmayı ihmal etmeyin.

Kaynaklar

Tarım ve Orman Bakanlığı Fındık Araştırma Enstitüsü, Fındık Yetiştirme Tekniği (budama zamanı)

Fındık Araştırma Enstitüsü, Giresun Gürköy'de üreticilere verilen sonbahar-kış budaması eğitimi haberi

Fındık Araştırma Enstitüsü, Fındık Hastalıkları (budama aletlerinin dezenfeksiyonu)

Sakarya Kuzey, Karasu Ziraat Odası mühendisinin fındıkta budama zamanı açıklaması

Maçka Haber, Fındık Tarım Takvimi kapsamında budama ve temizlik zamanı

Hayat Gazetesi Ordu, Ulubey Ziraat Odası'nın doğru budama tavsiyeleri