Fındıq Yaddaşı Gücləndirirmi? Beyin MRT-si ilə Ölçülən Tədqiqat

Qidalanmanın beyin sağlamlığına təsiri ən çox danışılan, amma ən az sübutla dəstəklənən sahələrdən biridir. Quru meyvə mövzusunda isə ölçülə bilən məlumatlar var, özü də beyin görüntüləməsi ilə.

Tədqiqatın quruluşu

Clinical Nutrition jurnalında dərc olunan randomizə edilmiş nəzarətli çarpaz tədqiqatda orta yaşı 65 olan 28 sağlam iştirakçı yer aldı. Bədən kütlə indeksinin ortası 27,9 idi.

İştirakçılar 16 həftə ərzində gündə **60 qram qarışıq quru meyvə** (qoz, püstə, keşyu və fındıq) istehlak etdi. Nəzarət dövründə heç quru meyvə verilmədi. İki dövr arasında 8 həftəlik təmizlənmə müddəti qoyuldu.

Ölçmə üsulu burada həlledicidir: beyin qan axını **arterial spin etiketləmə MR görüntüləməsi** ilə rəqəmsal olaraq ölçüldü. Koqnitiv performans üçün Cambridge Neyropsixoloji Test Batareyasından istifadə edildi.

Yəni "özünüzü necə hiss edirsiniz" sualına deyil, cihazla ölçülən məlumatlara baxıldı.

Nəticələr

Nəzarət dövrü ilə müqayisədə quru meyvə dövründə **sağ frontal və parietal paylarda regional beyin qan axını artdı** (təsir: 5,0 ± 6,5 mL/100 g/dəq; p < 0,001). Sol frontal payda da oxşar artım müşahidə olundu.

Şifahi yaddaşda yaxşılaşma qeydə alındı.

Mühüm detal: **tədqiqat boyunca iştirakçıların bədən çəkisi sabit qaldı.** Yəni gündə 60 qram quru meyvə əlavə edilməsinə baxmayaraq çəki artımı olmadı.

Beyin qan axını niyə vacibdir?

Beyin bədən çəkisinin təxminən %2-ni təşkil etsə də, enerjinin daha böyük hissəsini sərf edir. Bu enerjini daimi qan axını ilə alır.

Yaşla birlikdə damar funksiyası zəifləyir və beyin qan axını azalır. Bu azalma koqnitiv geriləmə ilə əlaqələndirilən amillərdən biridir.

Tədqiqatda həmçinin endotel funksiyası, arteriya sərtliyi və tor qişanın mikrodamar quruluşu da qiymətləndirildi, hamısı damar sağlamlığının fərqli göstəriciləridir.

Daha geniş mənzərə: 43.793 nəfərlik icmal

Advances in Nutrition jurnalında dərc olunan sistematik icmalda dörd məlumat bazası araşdırıldı və 2.374 məqalə arasından meyarlara uyğun gələn **22 tədqiqat** seçildi. Bu tədqiqatlar ümumilikdə **43.793 iştirakçını** əhatə edirdi.

Araşdırılan nəticələr arasında ani və gecikmiş yaddaş, diqqət, emal sürəti, icra funksiyaları, görmə-məkan qabiliyyəti və yüngül koqnitiv pozğunluq riski var idi.

İcmalın ümumi nəticəsi qoz-fındıq istehlakının koqnitiv performansla əlaqəli ola biləcəyi istiqamətindədir; lakin tədqiqatlar arasında metod fərqlərinin olduğu vurğulanır.

İtaliyadan müşahidə məlumatları

Cənubi İtaliyada aparılan MEAL tədqiqatından 883 nəfərlik (50 yaş və yuxarı) kəsişmə analizi aparıldı.

İştirakçıların qoz-fındıq istehlakı 110 bəndlik sorğu ilə ölçüldü; badam, qoz, fındıq, yer fıstığı və şabalıd ayrı-ayrılıqda soruşuldu. Koqnitiv funksiya təsdiqlənmiş psixi vəziyyət sorğusu ilə qiymətləndirildi.

Çox qoz-fındıq istehlak edənlər az istehlak edənlərlə müqayisə edildikdə, yüksək istehlakın daha yaxşı koqnitiv vəziyyətlə əlaqəli olduğu müəyyən edildi.

Burada diqqət edilməli olan məqam budur: bu **kəsişmə tədqiqatıdır**. Yəni səbəb-nəticə əlaqəsi qurmur. Qoz-fındıq yeyənlərin ümumiyyətlə daha sağlam həyat tərzi sürməsi də mümkündür.

Mümkün mexanizmlər

Kliniki öncəsi tədqiqatlar qoz-fındıqdakı birləşmələrin oksidativ stresi azalda biləcəyini, beta-amiloid yığılmasına qarşı təsir göstərə biləcəyini və endotel funksiyasını dəstəkləyə biləcəyini irəli sürür.

Bu mənzərədə fındığın E vitamini tərkibi önə çıxır: 100 qramda təxminən 15 mg. E vitamini yağda həll olan antioksidantdır, beyin toxuması isə yağla zəngindir.

Birqat doymamış yağ turşuları da damar funksiyası vasitəsilə dolayı təsir göstərə bilər.

Lakin bunlar mexanizm təklifləridir; insanlarda qəti sübut olunmuş zəncirlər deyil.

Şişirtmək lazım deyil

5 illik PREDIMED tədqiqatının kəsişmə alt analizində maraqlı bir tapıntı var: araşdırılan qidalar arasında yalnız zeytun yağı, qəhvə, şərab və **qoz** daha yaxşı koqnitiv funksiya ilə əlaqəli tapıldı, ümumi qoz-fındıq istehlakı isə yox.

Bu, müxtəlif qoz-fındıqların fərqli təsirlər göstərə biləcəyinə və tək bir qidanı şişirtməmək lazım olduğuna işarə edir.

Bundan əlavə, yuxarıdakı MRT tədqiqatı 28 nəfərlik idi və Beynəlxalq Qoz-fındıq və Quru Meyvə Şurası tərəfindən maliyyələşdirilmişdi. Bu, nəticəni etibarsız etmir, amma yadda saxlanmalıdır.

Praktik nəticə

Gündə bir ovuc qoz-fındıq tədqiqatlarda istifadə olunan miqdarlardan azdır, amma ağlabatan başlanğıcdır.

Beyin sağlamlığı tək bir qidadan asılı deyil. Yuxu, fiziki aktivlik, qan təzyiqinə nəzarət və sosial ünsiyyət ən azı qidalanma qədər həlledicidir.

Koqnitiv zəifləmə ilə bağlı narahatlığınız varsa, həkiminizlə danışın; bu yazı məlumat xarakterlidir.

Mənbələr

Nijssen K.M.R. və həmm., "Longer-term mixed nut consumption improves brain vascular function and memory: A randomized, controlled crossover trial in older adults", Clinical Nutrition, 2023.

Cardoso B.R. və həmm., "Nut Consumption for Cognitive Performance: A Systematic Review", Advances in Nutrition, 2021.

MEAL tədqiqatının kəsişmə analizi, qoz-fındıq istehlakı və koqnitiv vəziyyət, Nutrients, 2025.

"Impact of Nut Consumption on Cognition across the Lifespan", PREDIMED alt analizi daxil olmaqla icmal.