Giresun Tombul-hazelnoot: waarom is een beschermde oorsprongsbenaming belangrijk?

Op de hazelnootbeurzen wordt "Giresun-kwaliteit" als aparte klasse verhandeld. Achter dat onderscheid zitten zowel de geografie als een officiële registratie.

Registratie in twee stappen

Vanwege de kwaliteit die de Tombul-hazelnoot in haar eigen ecologie bereikt, kende het Turkse Octrooi- en Merkenbureau in 2001 een geografische aanduiding toe onder de naam "Giresun Tombul Fındığı".

De tweede en belangrijkere stap volgde in 2022. Na een aanvraag van FİSKOBİRLİK werd het product bij besluit, gepubliceerd in het Publicatieblad van de EU van 20 juni 2022, in de Europese Unie geregistreerd als beschermde oorsprongsbenaming. Zo werd de Giresun Tombul-hazelnoot het achtste Turkse product met een EU-registratie.

Deze registratie beschermt het product binnen de EU tegen namaak en misleidende verwijzingen.

Het verschil tussen oorsprongsbenaming en herkomstaanduiding

Er bestaan twee categorieën geografische aanduidingen en het verschil is belangrijk.

Bij een herkomstaanduiding vindt minstens één productiestap in het genoemde gebied plaats; de andere stappen mogen elders gebeuren. Bij een oorsprongsbenaming zijn alle eigenschappen van het product aan een bepaald gebied gebonden en moet de volledige productie binnen die grenzen plaatsvinden.

De Giresun Tombul-hazelnoot is beschermd als oorsprongsbenaming. Om de naam "Giresun Tombul" te mogen gebruiken, moet de hazelnoot dus geteeld zijn binnen de provincie Giresun of in de districten Beşikdüzü en Vakfıkebir van Trabzon.

Maar waarom alleen deze regio?

Tombul-struiken kunnen ook elders worden geplant. Maar daar draait een geografische aanduiding nu juist om: niet alleen het ras bepaalt het product, maar ook de omgeving waarin het groeit.

De hellingen langs de Zwarte Zeekust, de hoogtezone tussen 200 en 750 meter, de luchtvochtigheid en de bodem kun je niet verplaatsen. Dezelfde struik geeft in een ander klimaat een ander vetgehalte, een ander aroma en een andere pitopbrengst.

Het duidelijkste bewijs komt uit de sector zelf: een internationale chocolademaker investeerde in alternatieve teelt in Australië, maar haalde daar niet de gewenste kwaliteit en verlegde de inkoop weer naar Turkije.

Wat laten de controlegegevens zien?

Geregistreerde producten worden regelmatig gecontroleerd. In een onderzoek op monsters uit boomgaarden van telers in 2017 en 2018 werden de volgende waarden gemeten:

Gemiddelde notengrootte 17,12 mm, pitgrootte 13,32 mm, notengewicht 1,66 gram, pitgewicht 0,87 gram, lengte van het schutblad 42,5 mm en gemiddeld 3,43 noten per tros.

Uit biochemische analyses bleek linolzuur 9,45%, palmitinezuur 4,86%, stearinezuur 2,55%, palmitoleïnezuur 0,20% en linoleenzuur 0,08%. Oliezuur is de dominante component van dit profiel.

Wat betekenen deze cijfers voor de consument?

Het notengewicht en de pitopbrengst bepalen hoeveel eetbaar product je per kilo koopt. Een dunne dop en een hoge pitopbrengst betekenen meer hazelnoot per kilo.

De vetzuursamenstelling beïnvloedt direct de smaak en houdbaarheid. Een hoog oliezuurgehalte zorgt ervoor dat het aroma bij het roosteren behouden blijft en het vet minder snel bederft. Ook de textuur en houdbaarheid van hazelnootpasta hangen samen met deze samenstelling.

Controle als onderdeel van de registratie

Een geografische aanduiding is geen marketinglabel, maar een gecontroleerde standaard. De regionale productiemethoden uit de registratie en de productspecificatie moeten verplicht worden gevolgd. Ook de bovenstaande metingen zijn in het kader van deze controles uitgevoerd.

Voor de consument betekent dit: de geografische aanduiding op het etiket is geen eigen verklaring van een producent, maar een standaard die regelmatig wordt gecontroleerd op vastgelegde fysieke en chemische eigenschappen.

Bronnen

Ministerie van Buitenlandse Zaken van Turkije, Directoraat voor EU-zaken, "Giresun Tombul-hazelnoot geregistreerd als geografische aanduiding in de Europese Unie", 2022.

Officiële mededeling van FİSKOBİRLİK, juni 2022.

Bahçe Dergisi, "Enkele eigenschappen van de geografisch geregistreerde Giresun Tombul-hazelnoot", DergiPark, 2024.

Publicatieblad van de Europese Unie, L 164, 20 juni 2022.