Fındıq və Xolesterin: Klinik Tədqiqatlar Nə Göstərir?

Fındığın ürək sağlamlığına faydası tez-tez təkrarlanan bir fikirdir. Bəs bu iddianın arxasında nə dayanır? Son iyirmi ildə aparılan klinik tədqiqatlara və onları birləşdirən meta-analizlərə baxdıq.

Əvvəlcə əsas məsələ: fındıq niyə yağlı olsa da "yaxşı" sayılır?

Fındığın təxminən %61-i yağdır. Lakin bu yağın böyük hissəsi birqat doymamış yağ turşularından, xüsusilə oleik turşudan ibarətdir. Giresun Tombul fındığı üzərində aparılan yoxlama tədqiqatında oleik turşunun nisbəti yüksək, linoleik turşu %9,45, palmitik turşu %4,86 və stearik turşu %2,55 olaraq ölçülüb. Doymuş yağ nisbətinin aşağı olması fındığı qidalanma baxımından zeytun yağına bənzər profilə yaxınlaşdırır.

Bu fərq vacibdir, çünki qan lipidlərinə təsir yağın miqdarından çox növündən asılıdır.

Randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqat: 2013 məlumatları

Hiperxolesterolemik (xolesterolu yüksək) iştirakçılarla aparılan tədqiqatda gündəlik enerji qəbulunun %18-20-si fındıqla təmin edildi. Nəticələr nəzarət pəhrizi ilə müqayisədə belə idi:

Ümumi xolesterolda %7,8 azalma, LDL xolesterolda %6,17 azalma, triqliseriddə %7,3 azalma və HDL xolesterolda %6,07 artım qeydə alındı. Bundan əlavə, damarın daxili səthinin funksiyasını göstərən FMD ölçümündə nəzərəçarpan yaxşılaşma müşahidə olundu.

Tədqiqatçıların diqqət çəkdiyi məqam bu idi: yaxşılaşma təkcə xolesterol göstəricilərində deyildi. Oksidləşmiş LDL, hs-CRP (iltihab göstəricisi) və sVCAM-1 səviyyələri də azaldı. Yəni təsir "xolesterolu aşağı salmaq"dan daha geniş bir mənzərəyə işarə edirdi.

Meta-analiz nə deyir?

Doqquz tədqiqatın araşdırıldığı və üç randomizə edilmiş tədqiqatın birləşdirildiyi 2016-cı il Bayes meta-analizində fındıq əsaslı pəhriz lehinə LDL xolesterolda əhəmiyyətli azalma aşkarlandı. Ümumi xolesterolda da nəzərəçarpan azalma meyli müşahidə olundu.

Eyni analizdə HDL xolesterol, triqliserid və bədən kütlə indeksi əsasən dəyişməz qaldı. Bu son nəticə vacibdir: fındıq yüksək kalorili qida olsa da, tədqiqatlarda çəki artımına səbəb olmadı.

Oksidləşməyə davamlılıq üzrə başqa bir tədqiqat

Sağlam, xolesterolu normal olan iştirakçılarla aparılan tədqiqatda 30 günlük fındıq istehlakından sonra LDL-in oksidləşməyə davamlılıq müddəti 54,6 dəqiqədən 65,2 dəqiqəyə yüksəldi. LDL daxilində alfa-tokoferolun (E vitamini) miqdarı artdı, oksidləşmiş LDL səviyyəsi azaldı.

Bu, fındığın E vitamini tərkibi ilə birbaşa bağlı görünür. LDL hissəciyinin oksidləşməsi damar sərtləşməsi prosesinin ilkin mərhələlərindən biri sayıldığı üçün bu nəticəyə xüsusi diqqət yetirilib.

Vacib detal: təsir qalıcı deyil

2013 tədqiqatının bəlkə də ən diqqətçəkən nəticəsi budur: iştirakçılar fındığı tərk etdikdən 4 həftə sonra göstəricilər əvvəlki səviyyəsinə qayıtdı.

Bu, fındığın "kurs" kimi bir müddət yeyilib tərk ediləcək qida olmadığını göstərir. Tədqiqatçılar ümumi kalori qəbulunu artırmadan fındığı gündəlik qidalanmaya daimi olaraq əlavə etməyi tövsiyə edir.

Uşaqlarda aparılan tədqiqat

Birincili hiperlipidemiyası olan uşaq və yeniyetmələrlə aparılan səkkiz həftəlik randomizə edilmiş tədqiqatda qabıqlı və qabıqsız fındıq verilən qruplarda LDL xolesterol azaldı, HDL/LDL nisbəti yüksəldi. Maraqlısı odur ki, qabıqlı və qabıqsız fındıq arasında nəzərəçarpan fərq tapılmadı.

Bəs gündə nə qədər?

Tədqiqatlarda istifadə olunan miqdar gündəlik enerjinin %15-20-si qədər idi; bu, yetkin şəxs üçün təxminən 30-60 qram aralığına uyğundur. Qidalanma mənbələrinin geniş yayılmış tövsiyəsi isə gündə bir ovuc, yəni təxminən 30 qramdır.

Tədqiqatlarda dəfələrlə vurğulanan vacib şərt: fındığı pəhrizə əlavə edərkən ümumi kalorini artırmamaq. Fındıq mövcud yeməklərin üstünə əlavə olunan ekstra kimi deyil, daha az qidalı qəlyanaltını əvəz edən seçim kimi düşünülməlidir.

Təəssüf ki, hər şey bu qədər sadə deyil

Bu tədqiqatların çoxu nisbətən kiçik iştirakçı qrupları ilə və qısa müddətdə aparılıb. Meta-analizə daxil edilə bilən randomizə edilmiş tədqiqatların sayı üç idi. Nəticələr ümidverici olsa da, "fındıq yeyin, xolesterolunuz düşsün" demək həddindən artıq iddialı olardı.

Fındıq balanslı qidalanmanın bir hissəsi olduqda mənalıdır. Xolesterol probleminiz varsa, müalicə qərarlarını həkiminizlə birlikdə verməlisiniz; bu yazı məlumat xarakterlidir, tibbi tövsiyə deyil.

Mənbələr

Orem A. və həmm., "Hazelnut-enriched diet improves cardiovascular risk biomarkers beyond a lipid-lowering effect in hypercholesterolemic subjects", Journal of Clinical Lipidology, 2013.

Perna S. və həmm., "Effects of Hazelnut Consumption on Blood Lipids and Body Weight: A Systematic Review and Bayesian Meta-Analysis", Nutrients, 2016.

Yücesan F.B. və həmm., "Hazelnut consumption decreases the susceptibility of LDL to oxidation", Anadolu Kardiyoloji Dergisi, 2010.

Deon V. və həmm., "Effect of hazelnut on serum lipid profile and fatty acid composition of erythrocyte phospholipids in children and adolescents with primary hyperlipidemia", Clinical Nutrition, 2018.