Czy orzechy laskowe wzmacniają pamięć? Badanie z użyciem rezonansu mózgu

Wpływ diety na zdrowie mózgu to jeden z najczęściej omawianych, a zarazem najsłabiej udokumentowanych tematów. W przypadku orzechów istnieją jednak mierzalne dane, i to z obrazowania mózgu.

Schemat badania

W randomizowanym, kontrolowanym badaniu krzyżowym opublikowanym w Clinical Nutrition wzięło udział 28 zdrowych uczestników w średnim wieku 65 lat. Średni wskaźnik masy ciała wynosił 27,9.

Przez 16 tygodni uczestnicy jedli dziennie **60 gramów mieszanki orzechów** (włoskie, pistacje, nerkowce i laskowe). W okresie kontrolnym nie otrzymywali orzechów. Między okresami zachowano 8-tygodniową przerwę.

Kluczowa jest tu metoda pomiaru: przepływ krwi w mózgu zmierzono ilościowo za pomocą **rezonansu magnetycznego z techniką znakowania spinów krwi tętniczej**. Sprawność poznawczą oceniono baterią testów neuropsychologicznych Cambridge.

Czyli nie pytano "jak się czujesz", tylko analizowano dane zmierzone aparaturą.

Wyniki

W porównaniu z okresem kontrolnym, w okresie spożywania orzechów **wzrósł regionalny przepływ krwi w prawym płacie czołowym i ciemieniowym** (efekt: 5,0 ± 6,5 mL/100 g/min; p < 0,001). Podobny wzrost odnotowano w lewym płacie czołowym.

Zaobserwowano poprawę pamięci werbalnej.

Ważny szczegół: **przez całe badanie masa ciała uczestników pozostała stała.** Mimo dodania 60 gramów orzechów dziennie nie przybrali na wadze.

Dlaczego przepływ krwi w mózgu jest ważny?

Mózg stanowi około 2% masy ciała, a zużywa znacznie większą część energii. Otrzymuje ją stale wraz z przepływem krwi.

Z wiekiem funkcja naczyń słabnie, a przepływ krwi w mózgu maleje. Ten spadek jest jednym z czynników wiązanych z pogorszeniem funkcji poznawczych.

W badaniu oceniano też funkcję śródbłonka, sztywność tętnic i mikronaczynia siatkówki, czyli różne wskaźniki zdrowia naczyń.

Szerszy obraz: przegląd obejmujący 43.793 osoby

W przeglądzie systematycznym opublikowanym w Advances in Nutrition przeszukano cztery bazy danych i spośród 2.374 artykułów wybrano **22 badania** spełniające kryteria. Objęły one łącznie **43.793 uczestników**.

Analizowano m.in. pamięć bezpośrednią i odroczoną, uwagę, szybkość przetwarzania, funkcje wykonawcze, zdolności wzrokowo-przestrzenne oraz ryzyko łagodnych zaburzeń poznawczych.

Ogólny wniosek przeglądu: spożywanie orzechów może wiązać się ze sprawnością poznawczą, choć podkreślono różnice metodologiczne między badaniami.

Dane obserwacyjne z Włoch

Przeprowadzono analizę przekrojową 883 osób (w wieku 50 lat i więcej) z badania MEAL w południowych Włoszech.

Spożycie orzechów oceniono kwestionariuszem ze 110 pozycjami, pytając osobno o migdały, orzechy włoskie, laskowe, arachidowe i kasztany. Funkcje poznawcze oceniono zwalidowanym kwestionariuszem stanu psychicznego.

Przy porównaniu osób jedzących dużo i mało orzechów wysokie spożycie wiązało się z lepszym stanem poznawczym.

Trzeba jednak pamiętać: to **badanie przekrojowe**. Nie dowodzi związku przyczynowo-skutkowego. Możliwe też, że osoby jedzące orzechy ogólnie prowadzą zdrowszy tryb życia.

Możliwe mechanizmy

Badania przedkliniczne sugerują, że związki zawarte w orzechach mogą zmniejszać stres oksydacyjny, przeciwdziałać odkładaniu beta-amyloidu i wspierać funkcję śródbłonka.

Wyróżnia się tu zawartość witaminy E w orzechach laskowych: około 15 mg w 100 gramach. Witamina E to rozpuszczalny w tłuszczach przeciwutleniacz, a tkanka mózgowa jest bogata w tłuszcze.

Jednonienasycone kwasy tłuszczowe mogą też działać pośrednio poprzez funkcję naczyń.

To jednak propozycje mechanizmów, a nie ostatecznie potwierdzone u ludzi zależności.

Bez przesady

Ciekawe wyniki przyniosła przekrojowa analiza podgrupy 5-letniego badania PREDIMED: spośród badanych produktów tylko oliwa z oliwek, kawa, wino i **orzechy włoskie** wiązały się z lepszymi funkcjami poznawczymi, a nie łączne spożycie orzechów.

To sugeruje, że różne orzechy mogą działać różnie i że nie należy przeceniać jednego produktu.

Ponadto opisane wyżej badanie MRI obejmowało 28 osób i było finansowane przez Międzynarodową Radę Orzechów i Suszonych Owoców. Nie unieważnia to wyników, ale warto o tym pamiętać.

Wnioski praktyczne

Garść orzechów dziennie to mniej niż ilości stosowane w badaniach, ale rozsądny początek.

Zdrowie mózgu nie zależy od jednego produktu. Sen, aktywność fizyczna, kontrola ciśnienia krwi i kontakty społeczne są co najmniej tak samo ważne jak dieta.

Jeśli niepokoi Cię pogorszenie funkcji poznawczych, porozmawiaj z lekarzem; ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny.

Źródła

Nijssen K.M.R. i in., "Longer-term mixed nut consumption improves brain vascular function and memory: A randomized, controlled crossover trial in older adults", Clinical Nutrition, 2023.

Cardoso B.R. i in., "Nut Consumption for Cognitive Performance: A Systematic Review", Advances in Nutrition, 2021.

Analiza przekrojowa badania MEAL, spożycie orzechów a stan poznawczy, Nutrients, 2025.

"Impact of Nut Consumption on Cognition across the Lifespan", przegląd obejmujący analizę podgrupy PREDIMED.