"Şekersiz" ile "Şeker İlavesiz" Aynı Şey Değil: Mevzuat Ne Diyor?

Market rafında yan yana duran iki ürün: birinde "şekersiz", diğerinde "şeker ilavesiz" yazıyor. Çoğu kişi bunları aynı sanıyor. Mevzuat açısından tamamen farklı iki beyan.

"Şekersiz" ne demek?

Türk Gıda Kodeksi Beslenme Beyanları Yönetmeliği'ne göre bir gıdanın "şekersiz" olarak etiketlenebilmesi için **100 gramında en fazla 0,5 gram şeker** içermesi gerekir.

Dikkat edilmesi gereken nokta: bu sınır, şekerin doğal olarak bulunmasıyla sonradan eklenmesi arasında ayrım yapmaz. Toplam şeker miktarı 0,5 gramın altındaysa ürün şekersiz sayılabilir.

Bunun ilginç bir sonucu var: maltitol, eritritol gibi şeker alkolleri (polioller) içeren ürünler, bu eşiği sağladıkları sürece "şekersiz" olarak etiketlenebilir. Yani "şekersiz" bir ürün tatlı olabilir.

"Şeker ilavesiz" ne demek?

Bu beyan, ürüne dışarıdan şeker eklenmediğini ifade eder. Ancak ürünün kendisinde doğal olarak şeker bulunabilir.

Klasik örnek meyve suyudur: hiç şeker eklenmemiş bir meyve suyu "şeker ilavesiz" olabilir, ama içinde ciddi miktarda doğal meyve şekeri vardır.

2025'te değişen ne oldu?

Tarım ve Orman Bakanlığı, piyasada **%50'den fazla fruktoz içeren bazı ürünlerin "şekersiz" algısı yaratacak şekilde satıldığını** tespit etti.

Bunun üzerine Türk Gıda Kodeksi Beslenme Beyanları Yönetmeliği Hakkında Kılavuz revize edildi. Yeni düzenlemeye göre; sakaroz, glukoz, fruktoz gibi monosakkarit ve disakkaritlerin yanı sıra **bal, pekmez, hurma şurubu ve meyve suyu konsantresi** gibi tatlandırma amaçlı bileşenleri içeren ürünlerde "şeker ilavesiz" veya "ilave şeker içermez" beyanı artık kullanılamıyor.

Önceden bu mümkündü: bal veya pekmezle tatlandırılmış bir ürüne "şeker ilavesiz" denilebiliyordu ve tüketicide ürünün şekersiz olduğu algısı oluşuyordu.

Yeni zorunluluk: "Doğal olarak şeker içerir"

Düzenlemenin en pratik sonucu bu. "Şeker ilavesiz" beyanını taşıyan ürünlerin etiketinde artık **"Doğal olarak şeker içerir"** ifadesi de bulunmak zorunda.

Üstelik bu ifade, beyanın geçtiği her noktada, aynı yazı tipi ve stilde, arka planla kontrast oluşturacak şekilde ve büyük harflerle yer almalı. Yani küçük puntoyla köşeye sıkıştırılamıyor.

Yanlış anlaşılan bir konu: "şekersiz yasaklandı" haberleri

Medyada zaman zaman "şekersiz ibaresi yasaklandı" veya "ürünler toplatılacak" başlıkları görülüyor. Gıda Mühendisleri Odası ve sektör kuruluşları bu haberlerin gerçeği yansıtmadığını açıkladı.

Düzenleme "şekersiz" ifadesini yasaklamıyor. 100 gramda en fazla 0,5 gram şeker içeren ürünlerde bu ifade kullanılmaya devam ediyor. Değişen şey, "şeker ilavesiz" beyanının doğal şeker içeren ürünlerde tüketiciyi yanıltmasının önlenmesi.

Şeker alkolleri hakkında bir not

Maltitol, eritritol ve benzeri poliollerle tatlandırılmış ürünler kalori açısından şekere göre avantajlıdır. Ancak yüksek miktarda tüketildiğinde bazı kişilerde sindirim rahatsızlığı yapabilir.

Ayrıca bunların tamamı kan şekerini eşit etkilemez; eritritolün glisemik etkisi çok düşükken maltitolünki daha yüksektir. Etikette hangi tatlandırıcının kullanıldığına bakmak, yalnızca "şekersiz" ibaresine bakmaktan daha bilgilendiricidir.

Fındık ezmesinde durum

Fındık ezmesi bu tartışmada ilginç bir örnek. Fındığın kendisinde 100 gramda yaklaşık 4,3 gram doğal şeker vardır.

İlave şeker içermeyen, yalnızca fındıktan üretilen bir ezme; teknik olarak "şekersiz" eşiğini (0,5 g) sağlayamaz çünkü fındığın doğal şekeri bu sınırın üzerindedir. Dürüst etiketleme, ürünü "ilave şeker içermez" olarak tanımlamak ve doğal şeker içerdiğini belirtmektir.

Bizim şekersiz olarak adlandırdığımız ürünlerde ilave şeker bulunmaz; tatlılık yalnızca fındığın kendisinden gelir. İçindekiler listesi tek satırdır.

Alışverişte pratik kontrol listesi

Beslenme tablosundaki "şeker" satırına bakın, beyan ne olursa olsun gerçek rakam oradadır.

İçindekiler listesinde bal, pekmez, hurma şurubu, meyve suyu konsantresi, glikoz-fruktoz şurubu arayın. Bunlar şekerdir, adları farklıdır.

"Doğal olarak şeker içerir" uyarısını arayın; varsa ürün doğal şeker içeriyor demektir.

Kaynaklar

T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Türk Gıda Kodeksi Beslenme Beyanları Yönetmeliği Hakkında Kılavuz, 12 Ağustos 2024 ve 24 Temmuz 2025 revizyonları.

TMMOB Gıda Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi, "'Şekersiz' İfadesi Yasaklandı mı?" basın açıklaması, Eylül 2025.

Brix Mühendislik, "Şekersiz mi? Şeker İlavesiz mi?" mevzuat karşılaştırması (TGK, EFSA, FDA, Codex Alimentarius).

USDA FoodData Central, fındık doğal şeker içeriği.