Фундук және холестерин: клиникалық зерттеулер не көрсетеді?

Фундуктің жүрек денсаулығына пайдасы туралы жиі айтылады. Бұл тұжырымның артында не бар? Соңғы жиырма жылдағы клиникалық зерттеулер мен оларды біріктіретін мета-талдауларды қарастырдық.

Алдымен негізгі мәселе: фундук майлы бола тұра неге «пайдалы» саналады?

Фундуктің шамамен %61-і май. Алайда бұл майдың басым бөлігі моноқанықпаған май қышқылдарынан, әсіресе олеин қышқылынан тұрады. Giresun Tombul фундугіне жүргізілген бір тексеру зерттеуінде олеин қышқылының үлесі жоғары, линол қышқылы %9,45, пальмитин қышқылы %4,86 және стеарин қышқылы %2,55 деп өлшенген. Қаныққан майдың аз болуы фундукты тағамдық тұрғыдан зәйтүн майына ұқсас профильге жақындатады.

Бұл айырмашылық маңызды, себебі қан липидтеріне әсер майдың мөлшеріне емес, көбіне түріне байланысты.

Рандомизацияланған бақыланатын зерттеу: 2013 жылғы деректер

Гиперхолестеринемиясы (холестерині жоғары) бар қатысушылармен жүргізілген зерттеуде күнделікті энергияның %18-20-сы фундуктан алынды. Бақылау диетасымен салыстырғанда нәтижелер мынадай болды:

Жалпы холестерин %7,8, LDL холестерині %6,17, триглицеридтер %7,3 төмендеді, ал HDL холестерині %6,07 артты. Сондай-ақ тамырдың ішкі қабатының қызметін көрсететін FMD өлшемінде айқын жақсару байқалды.

Зерттеушілер назар аударған жайт: жақсару тек холестерин көрсеткіштерінде ғана болған жоқ. Тотыққан LDL, hs-CRP (қабыну көрсеткіші) және sVCAM-1 деңгейлері де төмендеді. Яғни әсер «холестеринді төмендетуден» кеңірек көрініске меңзеді.

Мета-талдау не дейді?

Тоғыз зерттеу қаралып, үш рандомизацияланған зерттеу біріктірілген 2016 жылғы Байес мета-талдауында фундукке бай диета пайдасына LDL холестеринінің айтарлықтай төмендеуі анықталды. Жалпы холестеринде де айқын төмендеу үрдісі байқалды.

Сол талдауда HDL холестерині, триглицеридтер және дене салмағының индексі айтарлықтай өзгермеді. Бұл соңғы нәтиже маңызды: фундук калориясы жоғары тағам болса да, зерттеулерде салмақ қосуға әкелмеді.

Тотығуға төзімділік туралы тағы бір зерттеу

Холестерині қалыпты сау қатысушылармен жүргізілген зерттеуде 30 күн фундук жегеннен кейін LDL-дің тотығуға төзімділік уақыты 54,6 минуттан 65,2 минутқа дейін артты. LDL құрамындағы альфа-токоферол (Е витамині) мөлшері көбейіп, тотыққан LDL деңгейі төмендеді.

Бұл фундуктегі Е витаминімен тікелей байланысты сияқты. LDL бөлшегінің тотығуы атеросклероз үдерісінің алғашқы қадамдарының бірі саналатындықтан, бұл нәтижеге ерекше мән берілген.

Маңызды жайт: әсер тұрақты емес

2013 жылғы зерттеудің ең таңғаларлық нәтижесі мынау болуы мүмкін: қатысушылар фундук жеуді тоқтатқаннан кейін 4 аптадан соң көрсеткіштер бұрынғы деңгейге оралды.

Бұл фундуктің «курс» сияқты біраз уақыт жеп, тоқтатылатын тағам емес екенін көрсетеді. Зерттеушілер жалпы калорияны арттырмай, фундукты күнделікті рационға тұрақты қосуды ұсынады.

Балаларға жүргізілген зерттеу

Біріншілік гиперлипидемиясы бар балалар мен жасөспірімдерге жүргізілген сегіз апталық рандомизацияланған зерттеуде қабықшалы және қабықшасыз фундук берілген топтарда LDL холестерині төмендеп, HDL/LDL арақатынасы артты. Қызығы, қабықшалы және қабықшасыз фундук арасында айқын айырмашылық табылмады.

Сонымен күніне қанша?

Зерттеулерде қолданылған мөлшер күнделікті энергияның 15-20%-ын құрады; бұл ересек адам үшін шамамен 30-60 грамға сәйкес келеді. Тамақтану жөніндегі дереккөздердің жиі беретін ұсынысы күніне бір уыс, яғни шамамен 30 грамм.

Зерттеулерде қайта-қайта атап өтілетін басты шарт: фундукты рационға қосқанда жалпы калорияны арттырмау. Фундукты қазіргі тамаққа қосылатын артық өнім емес, құнарлылығы төмен жеңіл тағамның орнын басатын таңдау ретінде қарастырған жөн.

Өкінішке қарай, бәрі соншалық қарапайым емес

Бұл зерттеулердің көбі салыстырмалы түрде шағын қатысушылар тобымен және қысқа мерзімде жүргізілді. Мета-талдауға енгізуге болатын рандомизацияланған зерттеулер саны үшеу ғана болды. Нәтижелер үміт күттіргенімен, «фундук жеңіз, холестеринніңіз төмендейді» деу тым батыл болар еді.

Фундук теңгерімді тамақтанудың бір бөлігі болғанда ғана мәнді. Холестеринге байланысты мәселеңіз болса, емдеу туралы шешімді дәрігеріңізбен бірге қабылдаңыз; бұл мақала ақпараттық мақсатта жазылған, медициналық кеңес емес.

Дереккөздер

Orem A. және т.б., "Hazelnut-enriched diet improves cardiovascular risk biomarkers beyond a lipid-lowering effect in hypercholesterolemic subjects", Journal of Clinical Lipidology, 2013.

Perna S. және т.б., "Effects of Hazelnut Consumption on Blood Lipids and Body Weight: A Systematic Review and Bayesian Meta-Analysis", Nutrients, 2016.

Yücesan F.B. және т.б., "Hazelnut consumption decreases the susceptibility of LDL to oxidation", Anadolu Kardiyoloji Dergisi, 2010.

Deon V. және т.б., "Effect of hazelnut on serum lipid profile and fatty acid composition of erythrocyte phospholipids in children and adolescents with primary hyperlipidemia", Clinical Nutrition, 2018.